انواع روش تحقیق
دربخش هاي قبلي گفتيم روش هاي تحقيق از سه منظر قابل تقسيم بندي هستند:
الف.از منظرهدف که به دودسته بنيادي وکاربردي تقسيم مي شوند
ب.ازمنظرروش هاي جمع آوري اطلاعات که به دودسته کلي ميداني(پيمايشي) وکتابخانه اي تقسيم مي شوند وروس ميداني به روش هاي پرسشنامه،مصاحبه ومشاهده تقسيم مي شود
واما از منظر ديگر،يعني
ج.ازمنظرروش اجراي تحقيق که به 9روش تقسيم مي شود
ازاين قسمت قصدداريم تا به طور اجمال اين 9روش راموردبررسي وشناسايي قراردهيم
1.روش تاريخي
اين روش درمورد تحقيقاتي به کارمي رود که درمورد موضوعي که درگذشته اتفاق افتاده صورت مي گيرد.
دراين روش محقق تلاش مي کند تا باتوجه به گذشت زمان ودوربودن زمان واقعه بابررسي اسناد ومدارک مربوط به آن به بررسي تمام يا قستي از واقعه که مورد توجه اوقرارگرفته بپردازد.حتي ممکن است درباره همان قسمت موردعلاقه محقق ،قبلا تحقيقاتي صورت گرفته باشد امامحقق يابازاويه اي ديگر ويااينکه بادسترسي به سند جديد وياپي بردن به مخدوش بودن اسناد مورد استناد درتحقيقات مشابه بخواهد موضوع را مورد پژوهش وتحقيق قراردهد.
بنابراين يک موضوع تاريخي مي تواند درصورت برخورد ابهام آميز ،از دهها زاويه وبااهداف متفاوت مورد بررسي قرار گيرد وبرخلاف عده اي که معتقدند موضوعات تاريخي خيلي نمي تواند مورد پژوهش باشداتفاقا به دليل سختي دستيابي به اسناد وتغييرنگرش انسان ها درادوار مختلف زماني، مي تواند هميشه به عنوان يک موضوع زنده مورد پژوهش قراربگيرد.
البته يکي ازآفات اين تحقيقات درکشور ماکه درسايرتحقيقات هم وجوددارد امادراين بخش بيشتر خودنمايي مي کند کپي برداري از تحقيقات صورت گرفته است که اين شائبه راايجاد مي نمايد که تحقيق تاريخي نمي تواند شامل گستردگي موضوع باشد
هدف دراين روش:تجزيه وتحليل وتفسير وبهره برداري از وقايع گذشته بامنطور کشف اصول ويژگي هاي مشترک رفتار انساني براي درک وقايع مشابه مي باشد
ويژگي هاي تحقيق تاريخي:
1.محقق به دنبال بررسي درستي وصحت اطلاعات موجوددرباره موضوع مي باشد
2.منابع موردنياز واستفاده محقق به دودسته تقسيم مي شود:
-منابع دست اول مانند اسنادي که توسط ناظران واقعي جمع آوري شده است ويا توسط آنان ايجادگرديده است ويا اثار نقاشي،دست نوشته ها،ابزار ولباس مورد استفاده درآن زمان
-منابع دست دوم مانند گزارش هايي که توسط افرادي که مستقيما ناظرواقعي نبوده اند اما توانسته اند از طريق منابع دست اول به اطلاعاتي دست يافته باشند
به طورطبيعي محقق درصورت وجودمنابع دست اول بايد از آنها استفاده نمايد
3.محقق بايد منابع وآثاررا مورد نقد وبررسي دقيق قراربدهد.مثلا حتي در وقايع تاريخي اطلاعات منابع دست اول نيز مورد نقد قرار گيرد چرا که امکان دارد براثرانگيزه اي خاص اطلاعات وتصوير درستي از موضوع ارائه نگردد واطلاعات براساس بي طرفي تنظيم نشده باشد.ضمن اينکه بررسي صحت ساير آثار مانند دست نوشه ها،نقاشي ها،سکه ها وياابزارنيزاز وظايف محقق مي باشد.
به عنوان نمونه مي توان به چند مثال اشاره کرد:
-بررسي تاثيراصلاحات اميرکبير برساختار قدرت درايران دوره قاجار
-بررسي مباني فرهنگي سياست خارجي ايران دردوره شاه عباس
-بررسي وضعيت آموزش وپرورش دوره سامانيان
-بررسي تاثيرشرايط سياسي واجتماعي برشکل گيري مکتب بهزاد(نگارگري)
-بررسي نقش قذرت هاي بزرگ در شکست مصدق
2.تحقيق توصيفي
تحقيق توصيفي به پژوهشي گفته مي شود که محقق به توصيف عيني،واقعي ومنظم خصوصيات يک پديده مي پردازد.دراين روش محقق بااستفاده از روش هاي مختلف جمع آوري اطلاعات سعي مي کند تا تصويري نسبتا درست از پديده مورد نظرخودارائه دهد.
ويژگي هاي تحقيق توصيفي:
1.توجه اصلي محقق به توصيف وگزارش نويسي از وقايع بدون دخالت دادن گرايش ها ونظرات خود مي باشد.
2.دراين روش وقايع مورد مقايسه وارزشيابي نيز قرار مي گيرند.
هدف روش توصيفي:
توصيف ويا توضيح شرايط موجود به صورت منظم
به عنوان نمونه چند نمونه از عناوين مربوط ارائه مي گردد:
-بررسي انتظارات جوانان 20تا25ساله شهرکرد ازرييس جمهورآينده
-بررسي ميزان محبوبيت کانديداهاي رياست جمهوري دوره دهم در اهواز
-بررسي وضعيت وميزان گرايش دختران 18تا25ساله اصفهان به موسيقي پاپ
-بررسي دلايل فرهنگي گرايش به اعتياد درمشهد در 5سال اخير
3.تحقيق تداومي ومقطعي
تحقيق تداومي تحقيقي است که محقق درآن چگونگي مراحل رشد ويا تغييرات به وجودآمده درزمان مشخص را مورد بررسي قرار مي دهد.به عنوان مثال چگونگي رشد وتکامل ذهني گروه خاصي از کودکان در سنين 6تا12سالگي.
هدف تحقيق:
مشخص نمودن چگونگي رشد،تغييرکمي ويا کيفي متغيري خاص دريک دوره زماني مشخص
ويژگي هاي تحقيق تداومي ومقطعي
1.محقق بايددراين نوع از تحقيق به مطالعه متغيرها ورشدوگسترش آنها دراثرگذشت زمان با توجه به نظام تغييرات رشد،ميزان تغييرات،جهت وپيامدهاي اين تغييراتوعوامل مرتبط وموثربراين تغييرات بپردازد .
2.مدت زمان اين تحقيق طولاني بوده ومعمولا ذراثرگذشت زمان ازتعدادنمونه ها کاسته شده وبراي محقق دردسرهايي را فراهم مي نمايد.دراين رابطه چندنکته محل توجه است:
اولا،دلايل متعددي مي تواند براي اين افت مي تواند وجودداشته باشد مانند فوت برخي از نمونه ها،تغييرمحل سکونت،عدم تمايل براي همکاري و...
ثانياجايگزيني نمونه هاي ديگر ممکن است همراه باگرايش ها وتعصبات محقق باشد.ضمن اينکه حتي ممکن است گذشته از تعصبات محقق،شرايط اجتماعي وپيراموني که درآن زمان متفاوت گشته برروند انتخاب نمونه تاثير بگذارد
3.محقق بايدباتوجه به طولاني بودن روند تحقيق پيوستگي وميزان هزينه هاي مختلف راازابتداپيش بيني نمايد.
4.بين تحقيق تداومي ومقطعي تفاوت وجوددارد.
-درتحقيق مقطعي تعداد نمونه بيشتراز تحقيق تداومي مي باشد.اما درتحقيق تداومي متغيرهاي مورد مطالعه بيشتر از تحقيق مقطعي مي باشد
-درتحقيق تداومي مطالعه وبررسي ميزان تغييرات هر عاملي درظرف زمان ،هدف اصلي مي باشد
-درتحقيق مقطعي هزينه تحقيق کمتر است.
-درتحقيق مقطعي مراحل مختلف کاريکي نيستند.
نمونه هايي از تحقيق تداومي ومقطعي:
-بررسي وضعيت رشدذهني کودکان 6تا12ساله شهرکرد
-بررسي وضعيت شکل گيري تعامل اجتماعي نوجوانان13تا17 ساله تبريز
4.تحقيق موردي وزمينه اي
دراين نوع از تحقيق،توجه محقق بيشتر به آن نکات وعوامل مهم ويا بامعني است که به درصورتي درشناخت گذشته وحال ويا مطالعه ميزان تغييرات يک مورد خاص موثراست.
هدف تحقيق موردي وزمينه اي:
شناسايي ودرک جامعي ازيک دوره کامل يا قسمتي مهم از يک واحد.اين واحد مورد مطالع ممکن است يک فرد،فاميل،يک گروه،يک موسسه اجتماعي ويا يک جامعه باشد.
ويژگي هاي تحقيق موردي وزمينه اي
1.اين روش به طورعميق کنش وواکنش هاي ميان عوامل به وجودآورنده تغييريارشد وگسترش رادرمورديا زمينه اي ويژه وارسي مي کند
2.ارائه دهنده تصوير کامل وسازمان يافته اي از واحد تحقيق است
3.برعکس تغيير تحقيق توصيفي،هدف دراينجا بررسي تعدادبيشتري متغير دريک نمونه محدود است درحالي که درتحقيق توصيفي هدف،بررسي تعدادکمتري متغير درنمونه هاي بيشتر است.
نمونه هايي از تحقيق موردي وزمينه اي:
-بررسي تحقيقات ومطالعه پياژه از رشد شناختي کودکان
-بررسي وضعيت تحصيلي،تعامل اجتماعي وخصوصيات رفتاري دانش آموز احمدي(داراي اختلال يادگيري)
-مطالعه شرايط زندگي فرهنگي مردم در منطقه 15تهران