انواع روش تحقیق از نظر روش جمع آوری اطلاعات
انواع روش تحقیق از نظر روش جمع آوری اطلاعات
الف-روش کتابخانهای
در تمام تحقیقات علمی مورد استفاده قرار می گیرد و دربعضی از آنها موضوع تحقیق از نظر روش، از آغاز تا انتها متکی بر یافتههای تحقیق کتابخانه ای است .
در تحقیقاتی که ماهیت کتابخانهای ندارند نیز محققان ناگزیر از کاربرد روش کتابخانهای در تحقیق خود هستند. در این گروه تحقیقات، محقق باید ادبیات و سوابق مساله و موضوع تحقیق را مطالعه کند. درنتیجه، باید از روش کتابخانه ای استفاده کند و نتایج مطالعات خود را در ابزار مناسب شامل فیش، جدول و فرم ثبت و نگهداری و درپایان به طبقه بندی و بهره برداری از آنها اقدام کند.
با توجه به نقش روش کتابخانه ای درتحقیقات علمی، لازم است محققان از این روش مطلع باشند. نخستین گام در مهارت تحقیق کتابخانهای، آشنایی با نحوه استفاده از کتابخانه است، یعنی محققان باید از روشهای کتابداری، نحوه استفاده از برگه دان و ثبت مشخصات منابع، نحوه جستو جو و سفارش کتاب آگاهی یابند.
کتابخانهها از نظر دسترسی محقق به منابع به سه گروه تقسیم می شوند. نخست، «کتابخانههای باز» که درآنها محقق میتواند آزادانه میان قفسهها رفت وآمد کند، کتابها را مورد وارسی قرار دهد و کتاب مورد نظر خود را انتخاب کند. دوم، «کتابخانه های بسته» که درآنها محقق امکان دسترسی مستقیم به منابع را ندارد و باید تمام تقاضاهای خود را به کتابدار تحویل دهد. سوم، «کتابخانههای نیمه باز» که درآنها بخشی از منابع به طور مستقیم در دسترس محقق قرار دارد و قسمتی دیگر در اختیار کتابداران است .
به عبارتی دیگر،منظور از مطالعات کتابخانهای مطالعاتی است که موضوعات مورد مطالعه در اختیار و دسترس محقق قرار نداشته و غالباً مربوط به گذشتهای دور یا نزدیک میگردد. به همین دلیل غالباً اصطلاح مطالعات کتابخانهای را مترادف با مطالعات تاریخی بکار میبرند.
بعنوان مثال تحقیق در زمینه طبقات اجتماعی یا سلسله مراتب اجتماعی عصر صفویه و یا تحقیق در باره سهم اقشار مختلف اجتماعی در انقلاب مشروطیت ایران را در ردیف مطالعات کتابخانهای محسوب مینمائیم . در این روش منابع اصلی مورد استفاده , کتب و مدارک منثور و منظومی است که از آن دورهها بجای مانده است .
ب-روش تحقیق میدانی
در این روش محقق مدتی در میان جامعه مورد تحقیق خود زندگی میکند و به تحقیق درباره موضوعی خاص در آن محیط میپردازد. محقق هیچگونه دستکاری در محیط انجام نمیدهد، بلکه بدون هیچ دخالتی در جریان طبیعی رویدادها تا آنجایی که میتواند اطلاعات جمع آوری میکند در این تحقیق میدانی ، مشاهده عنصر اصلی را تشکیل میدهد
به عبارتی،منظور از مطالعات میدانی تحقیقاتی است که موضوع مورد مطالعه در اختیار محقق قرار داشته باشد و یا به عبارت دیگر محقق را بدان دسترسی باشد بعنوان مثال وقتی محقق هدفش مطالعه در زندگی کشاورزان ساکن یک روستا و یا قشری از جامعه و یا گروهی از کارگران یک موسسه تولیدی و یا مردم عشایری باشد مطالعه, از نوع مطالعه میدانی است و اطلاق اصطلاح میدانی به مفهوم ارتباط مستقیم و رویاروی محقق با پدیده های مورد مطالعه است .